0 740

Sansürle en fazla karşı karşıya kalan sanatsal alanlardan birisi de edebiyattır. Yasaklanan, toplatılan kitaplar, yazarlara açılan davalar, işleyen edebiyat mekanizmaları. Yazı Evi Dergi olarak yeni sayımızda edebiyatımızdaki sansürlü kitapların izini sürdük.
Neslihan CELBİŞER

nazim_hikmet_ran_siirleri_siirblog.com_

Tek parti döneminde yasaklanan kitaplar çoğunlukla sosyalizm ve ulusal sorunlarla yakından ilgilidir. Bu dönemin en tanınmış yasaklısı Nazım Hikmet olur.

Nazım Hikmet 6 Mayıs 1931’de yayımlanan “ilk 5 şiir kitabı” nedeniyle yargılanır. Bu kitaplar: 835 Satır (Muallim Ahmet Halit Kitap hanesi -1929), Jokond ile Sİ-YA-U (1929), Varan 3 (1930), 1+1=1 (1930), Sesini Kaybeden Şehir  (1931) kitaplarıdır. Usta şair davadan beraât eder.

Ancak, 1933 yılında “Gece Gelen Telgraf” kitabı hakkında üst üste iki dava açılır.

Sonunda toptan egemenler (!) toptan bir çözüm bulur, Nazım’ın cezaevine girdiği 1938 yılında şiirleri ülkede yasaklanır.

 

1943 yılında A.Kadir’in (İbrahim Abdülkadir Meriçboyu)Tebliğ” isimli, savaş karşıtı şiirler içeren kitabı toplatılır. Şair, beş yıl sürecek bir sürgüne gönderilir.

1946 yılında yayın hayatına başlayan ve Sabahattin Ali, Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz‘ın yazarlığını yaptığı haftalık mizah gazetesi Marko Paşa;toplatılmak ve yasaklanmak denildiğinde akla ilk gelen yayınlardan biridir.

Marko Paşa’nın 16.sayısında şöyle bir açıklama yer alır:”Ne gün fırsat bulursa o gün çıkar. Çıktığı gün saat 8 ile 9 arasında satılır. 9’da toplamaya başlarlar.” Marko Paşa Türkiye’de demokrasinin ve basın hürriyetinin mimarı olan böyle acayip bir mizah gazetesidir.

Rıfat_Ilgaz_Sınıf_Şiir_kitabı_kapağı1948 yılında Aziz NesinAzizname” isimli taşlama kitabı nedeniyle 4 ay boyunca tutuklu olarak yargılanır.

1944 yılında Rıfat Ilgaz’ın “Sınıf” isimli, kapak rengi kırmızı olan kitabı yasaklanır, yazar 6 ay hapse mahkûm olur.

Rıfat Ilgaz’ın 1948 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile toplatılan bir başka kitabıysa “YAŞADIKÇA” kitabıdır.

1947 yılında Sabahattin Ali’nin “Sırça Köşk” kitabı toplatılır.

1944 yılında Sait Faik ’in Medar-ı Maişet Motoru” isimli kitabı toplatılır. Yasaklanması en şaşırtıcı kitaplardan biridir.

1949 yılında Mahmut MahalBizim Köy” isimli kitabı nedeniyle tutuklanır.

“1950’de yönetim değişir, DP iktidarı dönemi başlar; ancak kitap yasakları konusunda olumlu bir gelişme olmaz. Yasaklı kitaplar hala yasaklıdır; onlara yeniler eklenir, yazarlar tutuklanmaya, cezaevlerinde yatmaya devam eder.”

1957 yılında Arif Damar’ınGünden Güne” isimli şiir kitabı yasaklanır

1957 Melih Cevdet Anday’ınYan Yana” isimli şiir kitabına yasaklama gelir.

1957 yılında Şükran Kurdakul’unGiderayak” isimli şiir kitabı yasaklılar listesine girer.

1957 yılında bu kez Metin Eloğlu’nunSultan Palamudu” isimli kitabını engeller yasak duvarı.

“…27 Mayıs 1960 darbesiyle birlikte öteden beri yasaklı olan sosyalizm ve komünizm içerikli kitapların yanına dini nitelikli kitaplar eklenir”

Bediüzzaman ve Nur Risaleleri”, “Said Nursi’nin Hayatı” yasaklanır.

1965 yılında Ercüment Behzat Lav’ın  “S.O.S” kitabındaki şiirler yasaklanır.

Umut1968 yılında hızını alamayan yasakçılar bu kez ünlü Fransız yazar Andre Malraux’unUmut” romanını toplatır.

“…Türkiye 12 Mart 1971 sabahı başka bir darbeye uyanır.” 12 Mart’ı konu alan romanların en ünlülerinden biri Sevgi Soysal’ın 1975’de yayımlanan “Şafak” romanıdır.

Sevgi Soysal’ın 1970’de yayımlanan “Yürümek” isimli romanı müstehcen suçlamasıyla toplatılır.

Can Yücel 12 Mart’ta Che Guevara ve Mao’dan çeviriler yaptığı gerekçesiyle 15 yıl hüküm giyer üç yıl sonra, 1974’te af çıkınca salıverilir.”

“…müstehcenlik suçlamasıyla toplatılan bir şiir kitabı vardır: “Rengahenk”.Bu kitap,1980 darbesi sonunda raflardan kaldırılır.

Adalet Ağaoğlu’nun Fikrimin İnce Gülü” romanı 1981 yılında dördüncü basımdan sonra toplatılır.

Yaşar Miraç’ınTrabzonlu Delikanlı”, “Taliplerin Ağıdı”, ve “Gül Ekmek” adlı şiir kitapları 12 Eylül sonrasında yasaklanır…

Henry Miller’ınOğlak Dönencesi” romanı hakkında 1988 yılında mahkûmiyet kararı verilir.

Ahmet Altan’ınSudaki İz” 1985 yılında, üçüncü baskısı yapıldıktan sonra  müstehcenlik suçlamasıyla toplatılır.

Pınar Kür’ün “Asılacak Kadın” 1985 yılında toplatılır.

Elif Şafak’ınBaba ve Piç” Dava açıldı, beraatle sonuçlanır.

Nedim Gürsel’in  “Uzun Sürmüş Bir Yaz” 1980 darbesinden sonra toplatıldı. Sonra da “Kadınlar Kitabı” “Allah’ın Kızları” romanı hakkında dava açılır.

 

Yorum Yok

Yorum Yazınız